عاشورا از نگاه بزرگان جهان معاصر


تاثیرى كه حادثه كربلا و قیام حسین بن على‏«ع‏» بر اندیشه مردم جهان،حتى غیرمسلمانان داشته،بسیار است.عظمت قیام و اوج فداكارى و ویژگیهاى دیگر امام و یارانش‏سبب شده كه اظهار نظرهاى بسیارى درباره این نهضت و حماسه آفرینان عاشورا داشته‏باشند.نقل سخنان همه آن كسان كتاب قطورى مى‏شود.بویژه كه برخى از نویسندگان‏غیر مسلمان مستقلا كتاب درباره این حادثه نوشته‏اند.در اینجا تنها تعدادى اندك از این‏نظرها(از مسلمانان و غیر مسلمانان)آورده مى‏شود:. {1}

مهاتما گاندى(رهبر استقلال هند) :

من زندگى امام حسین،آن شهید بزرگ اسلام ابدقت‏خوانده‏ام و توجه كافى به صفحات كربلا نموده‏ام و بر من روشن شده است‏كه اگر هندوستان بخواهد یك كشور پیروز گردد،بایستى از سرمشق امام حسین‏پیروى كند.

 

محمد على جناح(قاعد اعظم پاكستان) :

هیچ نمونه‏اى از شجاعت،بهتر از آنكه امام‏حسین از لحاظ فداكارى و تهور نشان داد در عالم پیدا نمى‏شود.به عقیده من تمام‏مسلمین باید از سرمشق این شهیدى كه خود را در سرزمین عراق قربان كردپیروى نمایند.

 

چارلز دیكنز(نویسنده معروف انگلیسى) :

اگر منظور امام حسین جنگ در راه‏خواسته‏هاى دنیایى بود،من نمى‏فهمم چرا خواهران و زنان و اطفالش به همراه اوبودند؟پس عقل چنین حكم مى‏نماید كه او فقط بخاطر اسلام،فداكارى خویش راانجام داد.

 

توماس كارلایل(فیلسوف و مورخ انگلیسى) :

بهترین درسى كه از تراژدى كربلا مى‏گیریم، اینست كه حسین و یارانش ایمان استوار به خدا داشتند.آنها با عمل‏خود روشن كردند كه تفوق عددى در جایى كه حق با باطل روبرو مى‏شود اهمیت‏ندارد و پیروزى حسین با وجود اقلیتى كه داشت،باعث‏شگفتى من است.

 

ادوارد براون(مستشرق معروف انگلیسى) :

آیا قلبى پیدا مى‏شود كه وقتى درباره كربلاسخن مى‏شنود،آغشته با حزن و الم نگردد؟حتى غیر مسلمانان نیز نمى‏توانندپاكى روحى را كه در این جنگ اسلامى در تحت لواى آن انجام گرفت انكار كنند.

 

فردریك جمس :

درس امام حسین و هر قهرمان شهید دیگرى این است كه در دنیااصول ابدى عدالت و ترحم و محبت وجود دارد كه تغییر ناپذیرند و همچنین‏مى‏رساند كه هر گاه كسى براى این صفات مقاومت كند و بشر در راه آن پافشارى‏نماید،آن اصول همیشه در دنیا باقى و پایدار خواهد ماند.

 

ل.م.بوید

در طى قرون،افراد بشر همیشه جرات و پردلى و عظمت روح،بزرگى‏قلب و شهامت روانى را دوست داشته‏اند و در همینهاست كه آزادى و عدالت‏هرگز به نیروى ظلم و فساد تسلیم نمى‏شود.این بود شهامت و این بود عظمت امام‏حسین.و من مسرورم كه با كسانى كه این فداكارى عظیم را از جان و دل ثنامى‏گویند شركت كرده‏ام،هر چند كه 1300 سال از تاریخ آن گذشته است.
من زندگى امام حسین،آن شهید بزرگ اسلام ابدقت‏خوانده‏ام و توجه كافى به صفحات كربلا نموده‏ام و بر من روشن شده است‏كه اگر هندوستان بخواهد یك كشور پیروز گردد،بایستى از سرمشق امام حسین‏پیروى كند
عاشورا

واشنگتن ایروینگ (مورخ مشهور آمریكایى) :

براى امام حسین‏«ع‏»ممكن بود كه‏زندگى خود را با تسلیم شدن اراده یزید نجات بخشد،لیكن مسؤولیت پیشوا ونهضت بخش اسلام اجازه نمى‏داد كه او یزید را بعنوان خلافت بشناسد.او بزودى‏خود را براى قبول هر ناراحتى و فشارى به منظور رها ساختن اسلام از چنگال‏بنى امیه آماده ساخت.در زیر آفتاب سوزان سرزمین خشك و در روى ریگهاى‏تفتیده عربستان،.  روح حسین فنا ناپذیر است.اى پهلوان و اى نمونه شجاعت و اى‏شهسوار من،اى حسین!

 

توماس ماساریك :

اگر چه كشیشان ما هم از ذكر مصائب حضرت مسیح مردم رامتاثر مى‏سازند،ولى آن شور و هیجانى كه در پیروان حسین‏«ع‏»یافت مى‏شود درپیروان مسیح یافت نخواهد شد و گویا سبب این باشد كه مصائب مسیح در برابرمصائب حسین‏«ع‏»مانند پر كاهى است در مقابل یك كوه عظیم پیكر.

 

موریس دوكبرى :

در مجالس عزادارى حسین گفته مى‏شود كه حسین، براى حفظ شرف و ناموس مردم و بزرگى مقام و مرتبه اسلام،از جان و مال و فرزند گذشت وزیر بار استعمار و ماجراجویى یزید نرفت. پس بیایید ما هم شیوه او را سرمشق‏قرار داده، از زیردستى استعمارگران خلاصى یابیم و مرگ با عزت را بر زندگى باذلت ترجیح دهیم.

 

ماربین آلمانى(خاور شناس) :

حسین‏«ع‏»با قربانى كردن عزیزترین افراد خود و بااثبات مظلومیت و حقانیت‏خود،به دنیا درس فداكارى و جانبازى آموخت و نام‏اسلام و اسلامیان را در تاریخ ثبت و در عالم بلند آوازه ساخت.این سرباز رشیدعالم اسلام به مردم دنیا نشان داد كه ظلم و بیداد و ستمگرى پایدار نیست و بناى‏ستم هر چه ظاهرا عظیم و استوار باشد،در برابر حق و حقیقت چون پر كاهى بر بادخواهد رفت.

 

بنت الشاطى :

زینب،خواهر حسین بن على‏«ع‏»لذت پیروزى را در كام ابن زیاد وبنى امیه خراب كرد و در جام پیروزى آنان قطرات زهر ریخت،در همه حوادث‏سیاسى پس از عاشورا، همچون قیام مختار و عبد الله بن زبیر و سقوط دولت‏امویان و برپایى حكومت عباسیان و ریشه دواندن مذهب تشیع،زینب قهرمان‏كربلا نقش برانگیزنده داشت.

 

لیاقت على خان (نخستین نخست وزیر پاكستان) :

این روز محرم،براى مسلمانان سراسرجهان معنى بزرگى دارد.در این روز،یكى از حزن آورترین و تراژدیك‏ترین وقایع‏اسلام اتفاق افتاد،شهادت حضرت امام حسین‏«ع‏»در عین حزن،نشانه فتح نهایى‏روح واقعى اسلامى بود،زیرا تسلیم كامل به اراده الهى به شمار مى‏رفت.این درس‏به ما مى‏آموزد كه مشكلات و خطرها هر چه باشد،نبایستى ما پروا كنیم و از راه‏حق و عدالت منحرف شویم.
در مجالس عزادارى حسین گفته مى‏شود كه حسین، براى حفظ شرف و ناموس مردم و بزرگى مقام و مرتبه اسلام،از جان و مال و فرزند گذشت وزیر بار استعمار و ماجراجویى یزید نرفت. پس بیایید ما هم شیوه او را سرمشق‏قرار داده، از زیردستى استعمارگران خلاصى یابیم و مرگ با عزت را بر زندگى باذلت ترجیح دهیم

جرج جرداق (دانشمند و ادیب مسیحى) :

وقتى یزید،مردم را تشویق به قتل حسین ومامور به خونریزى مى‏كرد،آنها مى‏گفتند:«چه مبلغ مى‏دهى؟»اما انصار حسین به‏او گفتند:ما با تو هستیم.اگر هفتاد بار كشته شویم،باز مى‏خواهیم در ركابت جنگ‏كنیم و كشته شویم.

 

عباس محمود عقاد (نویسنده و ادیب مصرى) :

جنبش حسین،یكى از بى نظیرترین‏جنبشهاى تاریخى است كه تاكنون در زمینه دعوتهاى دینى یا نهضتهاى سیاسى پدیدار گشته است...دولت اموى پس از این جنبش،به قدر عمر یك انسان طبیعى‏دوام نكرد و از شهادت حسین تا انقراض آنان بیش از شصت و اندى سال نگذشت.

 

احمد محمود صبحى :

اگر چه حسین بن على‏«ع‏»در میدان نظامى یا سیاسى‏شكست‏خورد، اما تاریخ،هرگز شكستى را سراغ ندارد كه مثل خون حسین‏«ع‏»به‏نفع شكست‏خوردگان تمام شده باشد.خون حسین،انقلاب پسر زبیر و خروج‏مختار و نهضتهاى دیگر را در پى داشت،تا آنجا كه حكومت اموى ساقط شد ونداى خونخواهى حسین،فریادى شد كه آن تختها و حكومتها را به لرزه درآورد.

 

آنطون بارا (مسیحى) :

اگر حسین از آن ما بود،در هر سرزمینى براى او بیرقى برمى‏افراشتیم و در هر روستایى براى او منبرى بر پا مى‏نمودیم و مردم را با نام‏حسین به مسیحیت فرا مى‏خواندیم.

 

گیبون (مورخ انگلیسى) :

با آنكه مدتى از واقعه كربلا گذشته و ما هم با صاحب واقعه‏هم وطن نیستیم،مع ذلك مشقات و مشكلاتى كه حضرت حسین‏«ع‏»تحمل‏نموده،احساسات سنگین دل‏ترین خواننده را بر مى‏انگیزد،چندانكه یك نوع‏عطوفت و مهربانى نسبت به آن حضرت در خود مى‏یابد.
(داستان حسینى) عشق آزادگان را به ‏فداكارى در راه خدا بر مى‏انگیزد و استقبال مرگ را بهترین آرزوها به شمارمى‏آورد، چندانكه براى شتاب به قربانگاه، بر یكدیگر پیشى جویند

نیكلسون (خاورشناس معروف) :

بنى امیه،سركش و مستبد بودند،قوانین اسلامى رانادیده انگاشتند و مسلمین را خوار نمودند...و چون تاریخ را بررسى كنیم،گوید:

دین بر ضد فرمانفرمایى تشریفاتى قیام كرد و حكومت دینى در مقابل امپراتورى‏ایستادگى نمود.بنابر این،تاریخ از روى انصاف حكم مى‏كند كه خون حسین‏«ع‏»به‏گردن بنى امیه است.

 

سر پرسى سایكس(خاور شناس انگلیسى) :

حقیقتا آن شجاعت و دلاورى كه این عده‏قلیل از خود بروز دادند،به درجه‏اى بوده است كه در تمام این قرون متمادى هركسى كه آن را شنید، بى اختیار زبان به تحسین و آفرین گشود.این یك مشت مردم‏دلیر غیرتمند،مانند مدافعان ترموپیل،نامى بلند غیر قابل زوال براى خود تا ابدباقى گذاشتند.

 

تاملاس توندون (هندو،رئیس سابق كنگره ملى هندوستان) :

این فداكاریهاى عالى از قبیل‏شهادت امام حسین‏«ع‏»،سطح فكر بشریت را ارتقا بخشیده است و خاطره آن‏شایسته است همیشه باقى بماند و یادآورى شود. محمد زغلول پاشا(در مصر،در تكیه ایرانیان) : حسین‏«ع‏»در این كار،به واجب دینى وسیاسى خود قیام كرده و اینگونه مجالس عزادارى،روح شهامت را در مردم‏پرورش مى‏دهد و مایه قوت اراده آنها در راه حق و حقیقت مى‏گردد.

 

عبد الرحمان شرقاوى (نویسنده مصرى) :

حسین‏«ع‏»،شهید راه دین و آزادگى است.نه‏تنها شیعه باید به نام حسین ببالد،بلكه تمام آزاد مردان دنیا باید به این نام شریف‏افتخار كنند.

 

طه حسین (دانشمند و ادیب مصرى) :

حسین‏«ع‏»براى به دست آوردن فرصت و ازسرگرفتن جهاد و دنبال كردن از جایى كه پدرش رها كرده بود،در آتش شوق‏مى‏سوخت.او زبان را درباره معاویه و عمالش آزاد كرد،تا به حدى كه معاویه‏تهدیدش نمود.اما حسین،حزب خود را وادار كرد كه در طرفدارى حق سختگیر باشند.

 

عبد الحمید جودة السحار (نویسنده مصرى) :

حسین‏«ع‏»نمى‏توانست با یزید بیعت كندو به حكومت او تن بدهد،زیرا در آن صورت،بر فسق و فجور،صحه مى‏گذاشت‏و اركان ظلم و طغیان را محكم مى‏كرد و بر فرمانروایى باطل تمكین مى‏نمود.امام‏حسین به این كارها راضى نمى‏شد،گر چه اهل و عیالش به اسارت افتند و خود ویارانش كشته شوند.

 

علامه طنطاوى (دانشمند و فیلسوف مصرى) :

(داستان حسینى) عشق آزادگان را به‏فداكارى در راه خدا بر مى‏انگیزد و استقبال مرگ را بهترین آرزوها به شمارمى‏آورد،چندانكه براى شتاب به قربانگاه،بر یكدیگر پیشى جویند.

 

العبیدى (مفتى موصل) :

فاجعه كربلا در تاریخ بشر نادره‏اى است،همچنان كه مسببین‏آن نیز نادره‏اند...حسین بن على‏«ع‏»سنت دفاع از حق مظلوم و مصالح عموم را بنابر فرمان خداوند در قرآن به زبان پیمبر اكرم وظیفه خویش دید و از اقدام به آن‏تسامحى نورزید.هستى خود را در آن قربانگاه بزرگ فدا كرد و بدین سبب نزدپروردگار،«سرور شهیدان‏»محسوب شد و در تاریخ ایام،«پیشواى اصلاح طلبان‏» به شمار رفت.آرى،به آنچه خواسته بود و بلكه برتر از آن،كامیاب گردید. 2

 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1. نقل از كتاب‏«درسى كه حسین به انسانها آموخت‏»،شهید هاشمى‏نژاد،ص 447،رهبر آزادگان و منابع دیگر.

2.  فرهنگ نامه اصطلاحات عاشورا، جواد محدثی